Οι περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουν τον όρο «αυτοεξέταση μαστού». Για πολλά χρόνια οι γυναίκες συμβουλεύονταν να εξετάζουν το στήθος τους με συγκεκριμένο τρόπο κάθε μήνα, αναζητώντας κάποιο ογκίδιο. Σήμερα η προσέγγιση έχει αλλάξει λίγο.
Οι σύγχρονες οδηγίες δίνουν μεγαλύτερη έμφαση στην «εξοικείωση με τον μαστό»: να γνωρίζει δηλαδή κάθε γυναίκα πώς είναι φυσιολογικά το στήθος της, πώς αλλάζει μέσα στον μήνα και ποια αλλαγή είναι καινούργια για εκείνη. Η συστηματική αυτοεξέταση δεν έχει αποδειχθεί ότι μειώνει από μόνη της τη θνητότητα από καρκίνο του μαστού και δεν αντικαθιστά τον προληπτικό απεικονιστικό έλεγχο. Παρ’ όλα αυτά, η γνώση του σώματός μας παραμένει πολύ σημαντική, γιατί πολλές αλλαγές γίνονται πρώτα αντιληπτές από την ίδια τη γυναίκα.
Γιατί είναι σημαντικό να γνωρίζω το στήθος μου;
Κάθε μαστός έχει τη δική του φυσιολογική υφή. Μπορεί να υπάρχουν περιοχές που είναι πιο «σκληρές», περισσότερο οζώδεις ή ευαίσθητες, ενώ συχνά ο ένας μαστός είναι λίγο μεγαλύτερος από τον άλλο. Στις γυναίκες που έχουν περίοδο, η εικόνα και η αίσθηση του στήθους μπορεί να αλλάζει σημαντικά ανάλογα με τη φάση του κύκλου.
Το σημαντικό επομένως δεν είναι να αναζητούμε με αγωνία κάτι «ύποπτο», αλλά να γνωρίζουμε τι είναι φυσιολογικό για εμάς. Έτσι είναι ευκολότερο να αντιληφθούμε μια καινούργια αλλαγή, όπως ένα νέο ογκίδιο, μια εισολκή της θηλής ή μια αλλαγή στο δέρμα.
Η έγκαιρη αναγνώριση μιας αλλαγής μπορεί να οδηγήσει σε γρηγορότερη ιατρική εκτίμηση και, όταν υπάρχει κακοήθεια, σε διάγνωση σε μικρότερο και συχνά πιο εύκολα αντιμετωπίσιμο στάδιο.
Πόσο συχνά πρέπει να ελέγχω τους μαστούς μου;
Δεν υπάρχει πλέον η απαίτηση μιας αυστηρής, υποχρεωτικής αυτοεξέτασης συγκεκριμένη ημέρα κάθε μήνα. Πρακτικά, όμως, για πολλές γυναίκες βοηθά να κάνουν έναν σύντομο έλεγχο περίπου μία φορά τον μήνα, ώστε να εξοικειωθούν με την εικόνα και την υφή των μαστών τους.
Εάν έχετε περίοδο, είναι προτιμότερο να εξετάζετε το στήθος όταν είναι λιγότερο πρησμένο και ευαίσθητο, συνήθως την εβδομάδα μετά το τέλος της περιόδου. Τότε οι ορμονικές αλλαγές έχουν υποχωρήσει και η εξέταση είναι πιο εύκολη.
Εάν έχετε μπει στην εμμηνόπαυση, μπορείτε απλώς να επιλέξετε μία ημέρα που θυμάστε εύκολα κάθε μήνα.
Πώς γίνεται σωστά ο έλεγχος του μαστού;
Δεν χρειάζεται να είναι περίπλοκος. Ο στόχος είναι να παρατηρήσετε και να ψηλαφήσετε ολόκληρη την περιοχή του μαστού, τη μασχάλη και την περιοχή μέχρι την κλείδα.
1. Κοιτάξτε τους μαστούς σας στον καθρέφτη.
Σταθείτε μπροστά σε έναν καθρέφτη χωρίς σουτιέν.
Αρχικά αφήστε τα χέρια χαλαρά δίπλα στο σώμα. Παρατηρήστε:
– το μέγεθος και το σχήμα των δύο μαστών,
– τη θέση των θηλών,
– την επιφάνεια και το χρώμα του δέρματος,
– τυχόν νέα ασυμμετρία.
Στη συνέχεια σηκώστε τα χέρια πάνω από το κεφάλι και επαναλάβετε την παρατήρηση. Τέλος, τοποθετήστε τα χέρια στη μέση και πιέστε ελαφρά, ώστε να συσπαστούν οι μύες του θώρακα. Με αυτό τον τρόπο μπορεί να γίνουν περισσότερο εμφανείς μικρές εισολκές ή αλλαγές στο δέρμα.
2. Ψηλαφήστε τον μαστό
Χρησιμοποιήστε τα μαξιλαράκια των τριών μεσαίων δακτύλων και όχι τις άκρες τους.
Με μικρές κυκλικές κινήσεις ψηλαφήστε σταδιακά όλο τον μαστό. Μπορείτε να ακολουθήσετε κυκλική πορεία γύρω από τη θηλή ή παράλληλες γραμμές από πάνω προς τα κάτω. Η ακριβής μέθοδος έχει μικρότερη σημασία από το να μην αφήσετε κάποια περιοχή ανεξέταστη.
Χρησιμοποιήστε:
– ήπια πίεση για τους πιο επιφανειακούς ιστούς,
– λίγο μεγαλύτερη πίεση για βαθύτερες περιοχές.
Η εξέταση δεν πρέπει να πονάει.
Πολλές γυναίκες βρίσκουν ευκολότερη την ψηλάφηση στο ντους, επειδή το σαπούνι βοηθά τα δάχτυλα να γλιστρούν πάνω στο δέρμα.
3. Ψηλαφήστε τον μαστό και ξαπλωμένη
Ξαπλώστε ανάσκελα και βάλτε το δεξί χέρι πίσω από το κεφάλι για να εξετάσετε τον δεξιό μαστό με το αριστερό χέρι.
Όταν μία γυναίκα είναι ξαπλωμένη, ο μαζικός αδένας απλώνεται πιο ομοιόμορφα πάνω στο θωρακικό τοίχωμα, γεγονός που μπορεί να κάνει την ψηλάφηση ευκολότερη.
Επαναλάβετε την ίδια διαδικασία και στην άλλη πλευρά.
4. Μην ξεχνάτε τη μασχάλη και την περιοχή μέχρι την κλείδα
Ο μαστικός ιστός δεν περιορίζεται μόνο στο σημείο που καλύπτει το σουτιέν. Η ψηλάφηση πρέπει να περιλαμβάνει:
– ολόκληρο τον μαστό,
– την περιοχή προς τη μασχάλη,
– την ίδια τη μασχάλη,
– το άνω τμήμα του θώρακα μέχρι την κλείδα.
Ποιες αλλαγές πρέπει να με οδηγήσουν στον γιατρό;
Οι περισσότερες αλλαγές στον μαστό δεν οφείλονται σε καρκίνο. Παρ’ όλα αυτά, κάθε νέα ή επίμονη αλλαγή αξίζει να εξετάζεται.
Επικοινωνήστε με τον γυναικολόγο σας εάν παρατηρήσετε:
– ένα νέο ογκίδιο ή μια περιοχή που είναι σαφώς πιο σκληρή,
– πρήξιμο στον μαστό ή στη μασχάλη,
– αλλαγή στο μέγεθος ή το σχήμα ενός μαστού,
– βαθούλωμα ή «τράβηγμα» του δέρματος,
– εικόνα που θυμίζει «φλούδα πορτοκαλιού»,
– νέα εισολκή της θηλής,
– αλλαγή στη θέση ή στο σχήμα της θηλής,
– έκκριση από τη θηλή, ιδιαίτερα εάν είναι αιματηρή,
– επίμονο εξάνθημα, ερυθρότητα ή απολέπιση στη θηλή,
– επίμονο εντοπισμένο πόνο,
– πληγή ή αλλοίωση του δέρματος που δεν υποχωρεί.
Το σημαντικότερο είναι η λέξη «νέο». Μια ιδιαιτερότητα που υπάρχει σταθερά εδώ και χρόνια είναι πολύ διαφορετική από μια αλλαγή που εμφανίστηκε πρόσφατα.
Τι μπορεί να «προλάβει» η αυτοεξέταση;
Εδώ χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση: η αυτοεξέταση δεν προλαμβάνει την εμφάνιση καρκίνου ή κάποιας άλλης πάθησης του μαστού.
Μπορεί όμως να βοηθήσει να αναγνωριστεί νωρίτερα μια αλλαγή και να οδηγήσει σε έγκαιρο έλεγχο.
Με αυτόν τον τρόπο μπορεί να συμβάλει στην έγκαιρη διάγνωση καταστάσεων όπως:
1. Καρκίνος του μαστού. Ένα νέο ογκίδιο, αλλαγή του δέρματος ή της θηλής μπορεί να είναι το πρώτο σύμπτωμα.
2. Κύστεις του μαστού. Πρόκειται για συχνά καλοήθη μορφώματα, ιδιαίτερα σε γυναίκες αναπαραγωγικής ηλικίας.
3. Ινοαδενώματα. Είναι καλοήθη συμπαγή μορφώματα, συχνότερα σε νεότερες γυναίκες.
4. Μαστίτιδα ή απόστημα. Πόνος, ερυθρότητα, θερμότητα και πρήξιμο μπορεί να υποδηλώνουν φλεγμονή, ιδιαίτερα κατά τον θηλασμό.
5. Διαταραχές των γαλακτοφόρων πόρων. Εκκρίσεις από τη θηλή ή αλλαγές γύρω από αυτή μπορεί να χρειάζονται διερεύνηση.
6. Παθήσεις του δέρματος ή της θηλής. Επίμονο έκζεμα ή αλλοίωση της θηλής πρέπει επίσης να αξιολογείται.
Η ίδια η αυτοεξέταση δεν μπορεί να μας πει ποια από αυτές τις καταστάσεις υπάρχει. Αυτό απαιτεί κλινική εξέταση και, όταν χρειάζεται, υπερηχογράφημα, μαστογραφία ή άλλες εξετάσεις.
Βρήκα ένα ογκίδιο. Σημαίνει ότι έχω καρκίνο;
Όχι.
Τα περισσότερα ογκίδια που εντοπίζονται στον μαστό είναι καλοήθη. Οι κύστεις, τα ινοαδενώματα και οι ορμονικές μεταβολές είναι πολύ συχνές αιτίες.
Ωστόσο, δεν μπορούμε με την αφή να ξεχωρίσουμε με ασφάλεια ένα καλοήθες από ένα κακοήθες μόρφωμα. Γι’ αυτό ένα νέο ογκίδιο πρέπει να αξιολογείται.
Η σωστή αντίδραση δεν είναι ο πανικός αλλά ο έλεγχος.
Η αυτοεξέταση αντικαθιστά τη μαστογραφία ή τον υπέρηχο;
Όχι.
Η αυτοπαρατήρηση του μαστού, η κλινική αξιολόγηση και ο απεικονιστικός έλεγχος έχουν διαφορετικό ρόλο.
Η μαστογραφία μπορεί να εντοπίσει αλλοιώσεις πολύ μικρές για να γίνουν αντιληπτές με την αφή. Σε γυναίκες αυξημένου κινδύνου μπορεί να χρειάζονται επιπλέον εξετάσεις, όπως μαγνητική τομογραφία μαστών, ανάλογα με το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό.
Τι γίνεται στην εγκυμοσύνη και στον θηλασμό;
Κατά την εγκυμοσύνη και τον θηλασμό οι μαστοί αλλάζουν σημαντικά. Γίνονται μεγαλύτεροι, πιο πυκνοί και συχνά πιο ευαίσθητοι.
Αυτό είναι φυσιολογικό, αλλά δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοούμε μια επίμονη νέα αλλαγή. Ένα ογκίδιο που δεν υποχωρεί, αιματηρή έκκριση από τη θηλή, έντονη ερυθρότητα ή μια περιοχή που παραμένει σκληρή χρειάζεται ιατρική εκτίμηση.
Συμπέρασμα
Η αυτοεξέταση του μαστού δεν πρέπει να είναι μια αγχωτική διαδικασία αναζήτησης καρκίνου.
Είναι περισσότερο μια διαδικασία γνωριμίας με το σώμα μας.
Κοιτάξτε τους μαστούς σας. Αγγίξτε τους. Γνωρίστε τι είναι φυσιολογικό για εσάς. Και εάν εμφανιστεί κάτι καινούργιο ή διαφορετικό, μην το αγνοήσετε και μην προσπαθήσετε να κάνετε μόνη σας διάγνωση.
Στις περισσότερες περιπτώσεις η αιτία θα είναι καλοήθης. Εάν όμως υπάρχει κάτι που χρειάζεται αντιμετώπιση, η έγκαιρη αξιολόγηση είναι πάντα το καλύτερο πρώτο βήμα.
