HPV test θετικό: τι δείχνει πραγματικά το αποτέλεσμα;

Ο HPV δεν είναι ένας μόνο ιός. Είναι μια μεγάλη οικογένεια με περισσότερους από 200 διαφορετικούς τύπους, οι οποίοι μπορούν να μεταδοθούν μέσω της σεξουαλικής ή στενής δερματικής επαφής.

Η HPV λοίμωξη είναι εξαιρετικά συχνή. Σχεδόν κάθε σεξουαλικά ενεργός άνθρωπος θα έρθει σε επαφή με κάποιον τύπο HPV κάποια στιγμή στη ζωή του. Αυτό σημαίνει ότι ένα θετικό αποτέλεσμα δεν αποτελεί ένδειξη εξωσυντροφικής σεξουαλικής συμπεριφοράς, ούτε μπορεί να μας πληροφορήσει πότε ακριβώς έγινε η μετάδοση. Μία HPV λοίμωξη μπορεί να παραμείνει σιωπηλή για χρόνια και κάποια στιγμή να ανιχνευθεί. Ακόμη και ένα θετικό τεστ ύστερα από σειρά αρνητικών εξετάσεων μπορεί να αντιπροσωπεύει επανενεργοποίηση μιας παλαιότερης λοίμωξης.

Στην πράξη χωρίζουμε τους HPV σε τύπους χαμηλού και υψηλού ογκολογικού κινδύνου.

Οι HPV 6 και 11 είναι χαρακτηριστικά παραδείγματα χαμηλού κινδύνου. Ευθύνονται για τη μεγάλη πλειονότητα των γεννητικών κονδυλωμάτων, αλλά δεν είναι οι τύποι που συνδέονται συνήθως με τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας.

Οι σημαντικότεροι τύποι υψηλού κινδύνου είναι οι HPV 16 και 18.

Μαζί ευθύνονται για περίπου το 70% ή περισσότερο των καρκίνων του τραχήλου διεθνώς. Στους αναγνωρισμένους υψηλού κινδύνου τύπους περιλαμβάνονται επίσης οι HPV 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58 και 59.

Δεν έχουν όμως όλοι την ίδια επικινδυνότητα. Ο HPV 16 είναι ο τύπος με τη μεγαλύτερη πιθανότητα να οδηγήσει, εφόσον επιμένει, σε σοβαρές προκαρκινικές αλλοιώσεις. Ιδιαίτερη σημασία έχει επίσης ο HPV 18, μεταξύ άλλων λόγω της σχέσης του με αδενικού τύπου αλλοιώσεις του τραχήλου. Για τον λόγο αυτό ένα θετικό HPV 16 ή HPV 18 αντιμετωπίζεται διαφορετικά από ένα θετικό αποτέλεσμα σε πολλούς άλλους τύπους υψηλού κινδύνου.

Αυτή είναι ίσως η συχνότερη πηγή σύγχυσης.

Το HPV test αναζητά τον ίδιο τον ιό – συνήθως τους τύπους υψηλού κινδύνου. Μπορεί επομένως να γίνει θετικό πριν εμφανιστεί οποιαδήποτε αλλοίωση στον τράχηλο.

Το Pap test δεν ψάχνει τον ιό. Εξετάζει τα κύτταρα του τραχήλου και αναζητά εάν έχουν αρχίσει να παρουσιάζουν μορφολογικές αλλαγές.

Έτσι, μια γυναίκα μπορεί να έχει HPV θετικό αλλά Pap φυσιολογικό. Αυτό δεν είναι αντιφατικό. Σημαίνει ότι ανιχνεύθηκε ο ιός, αλλά προς το παρόν δεν διαπιστώνονται κυτταρικές αλλοιώσεις.

Αντίστοιχα, ένα παθολογικό Pap δεν σημαίνει αυτομάτως καρκίνο. Οι περισσότερες παθολογικές κυτταρολογικές εξετάσεις αφορούν μικρές ή προκαρκινικές μεταβολές, οι οποίες είτε υποχωρούν είτε μπορούν να παρακολουθηθούν και να θεραπευτούν πολύ πριν εξελιχθούν σε καρκίνο.

Δεν υπάρχει μία απάντηση για όλες τις γυναίκες. Οι σύγχρονες οδηγίες είναι πλέον risk-based, δηλαδή η απόφαση λαμβάνει υπόψη τον συγκεκριμένο τύπο HPV, το Pap test, την ηλικία, προηγούμενα αποτελέσματα, προηγούμενες κολποσκοπήσεις ή θεραπείες και άλλους παράγοντες.

Οι διεθνείς οδηγίες συστήνουν κολποσκόπηση για HPV 16 ή 18 ακόμη και όταν η κυτταρολογία είναι φυσιολογική. Αντίθετα, για πολλούς άλλους υψηλού κινδύνου τύπους με φυσιολογικό Pap, ο επανέλεγχος σε έναν χρόνο είναι συνήθως ασφαλής. Δύο διαδοχικά HPV-θετικά αποτελέσματα αυξάνουν την ανάγκη για κολποσκόπηση.

Η κολποσκόπηση δεν είναι χειρουργείο. Είναι μια εξειδικευμένη εξέταση κατά την οποία ο γυναικολόγος παρατηρεί τον τράχηλο σε μεγέθυνση, χρησιμοποιώντας ειδικά διαλύματα που κάνουν πιθανές παθολογικές περιοχές πιο εμφανείς.

Εάν εντοπιστεί ύποπτη περιοχή, λαμβάνεται μια μικρή βιοψία. Η ιστολογική εξέταση είναι αυτή που μπορεί να μας δείξει εάν υπάρχει προκαρκινική αλλοίωση και πόσο σημαντική είναι.

Ο στόχος της διαδικασίας δεν είναι να «ψάξουμε για καρκίνο» σε κάθε HPV θετική γυναίκα. Είναι να αναγνωρίσουμε έγκαιρα τη μικρή μειοψηφία των γυναικών στις οποίες η επίμονη HPV λοίμωξη έχει αρχίσει να δημιουργεί σημαντικές κυτταρικές αλλοιώσεις.

Στην Ελλάδα, το Εθνικό Πρόγραμμα Πρόληψης για τον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας αφορά γυναίκες 21 έως 65 ετών.

Για τις ηλικίες 21–29 ετών, το πρόγραμμα χρησιμοποιεί κυρίως Pap test, με δικαίωμα προληπτικού ελέγχου όταν δεν έχει πραγματοποιηθεί Pap ή HPV test κατά τα προηγούμενα τρία χρόνια.

Για τις γυναίκες 30–65 ετών, βασικό εργαλείο είναι πλέον το HPV DNA test, εφόσον δεν έχει πραγματοποιηθεί HPV test τα προηγούμενα πέντε χρόνια και Pap test τα προηγούμενα τρία. Η προσέγγιση αυτή συμβαδίζει με τη σύγχρονη ευρωπαϊκή κατεύθυνση που προκρίνει το HPV test ως βασική μέθοδο screening μετά τα 30.

Ο έλεγχος μπορεί σε πολλές γυναίκες να ολοκληρωθεί μετά τα 65, εφόσον υπάρχει επαρκές ιστορικό προηγούμενων φυσιολογικών εξετάσεων και δεν υπάρχει σημαντικό ιστορικό προκαρκινικών αλλοιώσεων. Αν όμως μια γυναίκα έχει αντιμετωπιστεί στο παρελθόν για υψηλόβαθμη αλλοίωση, όπως CIN2 ή CIN3, η παρακολούθηση μπορεί να συνεχίζεται για τουλάχιστον 25 χρόνια και επομένως να ξεπερνά την ηλικία των 65 ετών.

Δεν διαθέτουμε σήμερα φάρμακο που να «σκοτώνει» απευθείας τον HPV από τον οργανισμό. Στις περισσότερες γυναίκες το ίδιο το ανοσοποιητικό σύστημα ελέγχει και τελικά καταστέλλει τη λοίμωξη.

Εκείνο που θεραπεύουμε, όταν χρειάζεται, είναι τις βλάβες που προκαλεί ο HPV, όπως τα κονδυλώματα ή τις προκαρκινικές αλλοιώσεις του τραχήλου.

Γι’ αυτό χρειάζεται προσοχή σε θεραπείες, συμπληρώματα ή σκευάσματα που υπόσχονται ότι «καθαρίζουν τον HPV». Το σημαντικότερο όπλο μας παραμένει η σωστή παρακολούθηση.

Το HPV εμβόλιο είναι ουσιαστικά ένα εμβόλιο πρόληψης του καρκίνου.

Το εννεαδύναμο εμβόλιο προστατεύει από τους HPV 6, 11, 16, 18, 31, 33, 45, 52 και 58. Με τον τρόπο αυτό μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο όχι μόνο καρκίνου του τραχήλου της μήτρας αλλά και προκαρκινικών αλλοιώσεων και άλλων HPV-σχετιζόμενων νοσημάτων.

Σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών 2026 στην Ελλάδα, ο HPV εμβολιασμός συστήνεται σε κορίτσια και αγόρια ηλικίας 9–11 ετών, ώστε η προστασία να έχει εγκατασταθεί πριν από την πιθανή έκθεση στον ιό. Εάν δεν πραγματοποιηθεί τότε, μπορεί να γίνει αναπλήρωση έως την ηλικία των 18 ετών. Το συνήθως προτεινόμενο σχήμα στην ηλικιακή αυτή ομάδα είναι δύο δόσεις, με απόσταση 6-12 μηνών, ενώ σε ειδικές ομάδες αυξημένου κινδύνου χρησιμοποιούνται τρεις δόσεις.

Στους ενήλικες η απόφαση εξαρτάται περισσότερο από την ηλικία, το προηγούμενο ιστορικό εμβολιασμού και τον ατομικό κίνδυνο νέας έκθεσης. Το ελληνικό πρόγραμμα προβλέπει εμβολιασμό ενηλίκων έως 45 ετών σε συγκεκριμένες ομάδες αυξημένου κινδύνου, ενώ διεθνώς σε ανεμβολίαστους ενήλικες έως 45 ετών μπορεί να συζητηθεί εξατομικευμένα το αναμενόμενο όφελος.

Πολύ συχνά, ναι.

Το εμβόλιο δεν θεραπεύει τον τύπο HPV που υπάρχει ήδη, αλλά ένας άνθρωπος σπάνια έχει εκτεθεί σε όλους τους τύπους που περιλαμβάνει το εννεαδύναμο εμβόλιο. Συνεπώς μπορεί να εξακολουθεί να προσφέρει προστασία απέναντι στους υπόλοιπους τύπους. Δεν απαιτείται αρνητικό HPV test ως προϋπόθεση για τον εμβολιασμό.

Τα αποτελέσματα του εμβολιασμού δεν είναι πλέον θεωρητικά. Μεγάλες πληθυσμιακές μελέτες έχουν καταγράψει θεαματική μείωση των σοβαρών προκαρκινικών αλλοιώσεων και του καρκίνου του τραχήλου στις γενιές που εμβολιάστηκαν σε μικρή ηλικία. Στην Αγγλία, για παράδειγμα, η επίπτωση καρκίνου του τραχήλου ήταν περίπου 84% χαμηλότερη στις γυναίκες που είχαν ενταχθεί στο πρόγραμμα εμβολιασμού από την ηλικία των 12–13 ετών σε σχέση με μη εμβολιασμένες γενιές.